بسیاری از خانههای روستایی نیازمند بازسازی و نوسازی هستند. یکی از دلایل اصلی بازسازی، افزایش استحکام و امنیت ساختمانها و همچنین افزودن امکانات رفاهی و بهداشتی به این خانههاست. بسیاری از خانههای روستایی هنوز فاقد لولهکشی مناسب هستند، یا ساختارشان از کاهگل و چوب است، ستونها و اسکلت آنها نیاز به تقویت دارد و سرویس بهداشتی و حمام مناسب ندارند. علاوه بر این، محوطه بیرونی و نمای خانهها نیز اغلب نیاز به اصلاح و بهسازی دارد.
در بازسازی خانههای روستایی، باید هم استحکام ساختمان مد نظر قرار گیرد و هم فرآیند بازسازی بهگونهای طراحی شود که زندگی روزمره اهالی راحتتر و رفاه آنها بیشتر شود. پیشبینی نیازهای آینده، مانند افزودن امکانات برقی و لولهکشی جدید، سیستمهای گرمایشی و سرمایشی و فضای ذخیرهسازی مناسب، اهمیت بالایی دارد.
همچنین بازسازی باید با کاربردی بودن خانهها همخوانی داشته باشد. برای مثال، در برخی خانههای روستایی که افراد حیوانات اهلی یا مواد غذایی نگهداری میکنند، فضای مناسب برای آنها باید فراهم شود و طراحی داخلی و حیاط خانه طوری باشد که امکان نگهداری ایمن و راحت آنها وجود داشته باشد.
از سوی دیگر، بازسازی خانههای روستایی نباید باعث شود که ظاهر و بافت سنتی آنها تغییر کند و شبیه خانههای شهری شود. زیرا این کار هویت فرهنگی و زیبایی روستایی را آسیب میزند.
در کل در بازسازی خانههای روستایی، دو هدف اصلی باید همزمان دنبال شود:
- استحکام و مدرنسازی خانهها: خانهها باید از نظر سازهای مقاوم شوند، سیستمهای لولهکشی، برقکشی، گرمایش و سرمایش بهبود یابند و امکانات رفاهی و بهداشتی مناسبی برای ساکنان فراهم شود. این اقدامات باعث میشود زندگی راحتتر و ایمنتر باشد.
- حفظ بافت و ظاهر روستایی: در عین بازسازی و مدرنسازی، ظاهر خانهها و نمای سنتی روستایی باید حفظ شود. منظور از این حفظ، استفاده از مصالح، رنگها، فرم سقفها و پنجرهها یا جزئیات نمای خانه است که با فرهنگ و سبک زندگی روستایی هماهنگ باشد. نیازی نیست که نما شبیه خانههای شهری شود، بلکه میتوان امکانات مدرن را در قالب ظاهری روستایی ارائه داد.
به طور کلی، بازسازی خانههای روستایی نباید باعث شود ظاهر و بافت سنتی آنها تغییر کند و خانهها به سبک شهری تبدیل شوند. حفظ هویت روستایی و رعایت اصول مقاومسازی و مدرنسازی، همزمان با توجه به شرایط اقلیمی، کلید موفقیت در بازسازی این خانهها است.
بازسازی خانه های روستایی در مناطق مختلف ایران
بازسازی خانههای روستایی در مناطق مختلف ایران تفاوتهای قابل توجهی دارد و نیازمند توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه است. برای مثال، در استانهای شمالی کشور به دلیل رطوبت بالای هوا و بارندگیهای فراوان، بازسازی خانهها باید با در نظر گرفتن این شرایط انجام شود. از این رو، استفاده از ایزوگام در دیوارها و سقف، انتخاب متریال مقاوم برای نما، ایجاد ارتفاع مناسب در قسمت زیربنا برای جلوگیری از نفوذ رطوبت و نم، و رعایت اصول عایقبندی از اهمیت بالایی برخوردار است.
در مناطق جنوبی کشور مانند هرمگان و بوشهر که دما در تابستان بسیار بالا است و رطوبت نسبی هوا متفاوت است، بازسازی خانهها باید تمرکز بیشتری بر تهویه مناسب، استفاده از مصالح با خاصیت بازتاب حرارت، طراحی سایهبانها و استفاده از رنگهای روشن برای نما داشته باشد تا از گرمای بیش از حد جلوگیری شود و خانهها در تابستان خنک بمانند.
همچنین در مناطق سردسیر مانند استانهای شمال غربی و ارتفاعات البرز، بازسازی باید با تمرکز بر حفظ حرارت داخل ساختمان انجام شود. استفاده از عایقهای حرارتی در دیوارها و سقف، پنجرههای دو یا سه جداره، طراحی سقف با شیب مناسب برای دفع برف و انتخاب مصالح مقاوم در برابر سرما و یخزدگی از جمله نکات ضروری در این مناطق است.
استفاده از افراد متخصص در بازسازی خانههای روستایی
لزوم بهرهگیری از افراد متخصص در بازسازی خانههای روستایی بسیار حیاتی است. در برخی روستاها ممکن است متخصصانی که توانایی بازسازی دقیق، ایمن و مقاوم خانهها را با رعایت اصول مهندسی دارند، در دسترس نباشند. از این رو، روستاییان باید این موضوع را جدی بگیرند و تنها از افرادی کمک بگیرند که مهارت و دانش لازم برای اجرای بازسازی استاندارد و مهندسیشده را دارند.
اعطای وام برای بازسازی خانه های روستایی
خوشبختانه امروزه دولت از بازسازی خانههای روستایی حمایت قابل توجهی میکند. اعطای وامهای کمبهره یکی از مهمترین اقدامات حمایتی است که به روستائیان کمک میکند تا خانههای خود را بازسازی و نوسازی کنند. این وامها با سهولت و سرعت مناسب در دولتهای مختلف به متقاضیان ارائه شده و نقش مهمی در بهبود وضعیت مسکن روستایی ایفا میکنند.